Πρωτοφανές στα χρονικά, για την Ευρωπαϊκή Ένωση, ήταν το περιστατικό της «κρατικής αεροπειρατείας» που συνέβη την Κυριακή (23.05). Η πτήση FR 4978 της RyanAir που αναχώρησε από την Αθήνα και το «Ελευθέριος Βενιζέλος», με προορισμό την πρωτεύουσα της Λιθουανίας, Βίλνιους, αναγκάστηκε να προσγειωθεί στο Μινσκ της Λευκορωσίας.
Σύμφωνα με όσα έγιναν γνωστά, άνδρες της μυστικής αστυνομίας της Λευκορωσίας που επέβαιναν στο αεροσκάφος επέμειναν στο πλήρωμα να εκπέμψει SOS για την ύπαρξη εκρηκτικού μηχανισμού, ενώ η κυβέρνηση Λουκασένκο έδωσε εντολή να απογειωθεί ένα μαχητικό MIG-29 για να οδηγήσει το αεροπλάνο στο αεροδρόμιο του Μινσκ.
Εκεί, με την άφιξη της πτήσης συνελήφθη ο ακτιβιστής δημοσιογράφος Ρομάν Προτάσεβιτς, ο οποίος είχε βρεθεί πριν λίγες ημέρες και στο Διεθνές Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών ως μέλος της αποστολής που συνόδευσε την αρχηγό της αντιπολίτευσης στη Λευκορωσία, Σβετλάνα Τιχανόφσκαγια .
Σύμφωνα με όσα κατηγορείται στη Λευκορωσία, κινδυνεύει με 15 χρόνια κάθειρξης, ενώ ο ίδιος φέρεται να έλεγε σε συνεπιβάτες του στην πτήση πως τον περιμένει η θανατική ποινή.
«Ψήνονται» κυρώσεις
Οι ηγέτες των 27 κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα συζητήσουν στη σημερινή σύνοδο κορυφής στις Βρυξέλλες για τον εξαναγκασμό σε προσγείωση του αεροσκάφους, καθώς και το ενδεχόμενο επιβολής κυρώσεων σε στελέχη του κρατικού μηχανισμού του Αλεξάντερ Λουκασένκο.
Το θέμα προστέθηκε εκτάκτως στην ατζέντα της διήμερης έκτακτης Συνόδου Κορυφής που ξεκινάει σήμερα στις 20 μ.μ. στις Βρυξέλλες.
Η Σύνοδος Κορυφής αρχικά περιλάμβανε θέματα για την αντιμετώπιση του κορονοϊού, την κλιματική αλλαγή, τη Ρωσία και το Brexit. Όμως, μετά το συμβάν με τη Λευκορωσία, ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου ανακοίνωσε χθες βράδυ ότι αυτό το «άνευ προηγουμένου περιστατικό» θα συζητηθεί σήμερα από τους ευρωπαίους ηγέτες και «δεν θα μείνει χωρίς συνέπειες».
Η ΕΕ έχει επιβάλει σταδιακές κυρώσεις στο καθεστώς Λουκασένκο της Λευκορωσίας, ήδη από τον Οκτώβριο του 2020 , ως αντίδραση στις νοθευμένες προεδρικές εκλογές τον Αύγουστο του 2020, καθώς και στον εκφοβισμό και τη βίαιη καταστολή ειρηνικών διαδηλωτών, μελών της αντιπολίτευσης και δημοσιογράφων. Στο καθεστώς κυρώσεων έναντι της Λευκορωσίας υπάγονται συνολικά 88 άτομα και 7 οντότητες. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται ο Πρόεδρος της Λευκορωσίας, Αλεξάντερ Λουκασένκο, ο γιος του και σύμβουλος εθνικής ασφάλειας, Βίκτορ Λουκασένκο, καθώς και πρόσωπα της πολιτικής ηγεσίας και της κυβέρνησης. Στις 10 Μαίου, ο επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Ζοζέπ Μπορέλ είχε ανακοινώσει ότι η ΕΕ ετοιμάζει νέες κυρώσεις σε βάρος του Μινσκ που υποστηρίζεται από τη Μόσχα .
Η Ρωσία είναι ένα από τα βασικά θέματα της σημερινής πρώτης ημέρας της Συνόδου. Στην πρόσκλησή του προς τους ευρωπαίους ηγέτες, ο Σαρλ Μισέλ τονίζει: «Θα έχουμε μια στρατηγική συζήτηση για τη Ρωσία. Οι παράνομες και προκλητικές κινήσεις της συνεχίστηκαν σε κράτη-μέλη της ΕΕ και όχι μόνο, με πιο πρόσφατη τη λεγόμενη «λίστα των μη φιλικών κρατών». Μια φιλική συζήτηση μεταξύ μας θα μπορούσε να πλαισιωθεί από έκθεση του Ύπατου Εκπροσώπου της ΕΕ και της Επιτροπής, μαζί με τις πέντε κατευθυντήριες αρχές για τις σχέσεις ΕΕ-Ρωσίας».
Τα ερωτήματα για την παρουσία ξένων πρακτόρων στην Αθήνα
Η «πράξη κρατικής αεροπειρατείας », όπως χαρακτηρίστηκε από το υπουργείο Εξωτερικών προκάλεσε προβληματισμό στις «ειδικές υπηρεσίες» των ελληνικών Αρχών.
Και αυτό διότι εκτιμάται ότι ο δημοσιογράφος Ραμάν Προτάσεβιτς παρακολουθούνταν για αρκετές ημέρες από Λευκορώσους πράκτορες στην Αθήνα και μάλιστα σε κεντρικά σημεία της πόλης.
Οι ελληνικές μυστικές υπηρεσίες προσπαθούν να συνθέσουν το παζλ των προπαρασκευαστικών ενεργειών που μπορεί να έκαναν ξένοι πράκτορες σε ελληνικό έδαφος, μέχρι να επιβιβαστεί ο Λευκορώσος δημοσιογράφος στο αεροπλάνο της Ryanair στο αεροδρόμιο «Ελευθέριος Βενιζέλος». Η ομάδα πρακτόρων που τον παρακολουθούσε εικάζεται ότι ήταν αυτή που μπορεί να ειδοποίησε τις ειδικές υπηρεσίες της Λευκορωσίας για την ημέρα και ώρα αναχώρησης του Προτάσεβιτς από την Αθήνα.
Ένα ερώτημα στο οποίο κλήθηκαν να απαντήσουν τις πρώτες ώρες οι ειδικές υπηρεσίες είναι εάν τα άτομα που παρακολουθούσαν εν Ελλάδι τον δημοσιογράφο (ή τουλάχιστον κάποια εξ αυτών) επιβιβάστηκαν μαζί του στην πτήση με προορισμό την πρωτεύουσα της Λιθουανίας.
Εάν δηλαδή το καθεστώς της Λευκορωσίας ανάγκασε σε προσγείωση το αεροπλάνο μέσω του καταδιωκτικού -πολεμικού- αεροσκάφους που σήκωσε και των σημάτων από τον πύργο ελέγχου ή εάν υπήρχε παράλληλα «πίεση» από άτομα που επέβαιναν στο αεροσκάφος.
Αυτό θα μπορούσε να φανεί από τις λίστες των επιβατών της συγκεκριμένης πτήσης, ενώ εάν επαληθευόταν η δεύτερη εκδοχή τότε είναι βέβαιο ότι οι πράκτορες της Λευκορωσίας θα είχαν καταγραφεί από κάμερες ασφαλείας του αεροδρομίου και μάλιστα με μεγάλη ευκρίνεια.
Από τις μαρτυρίες, ωστόσο, επιβατών σε ξένα ειδησεογραφικά δίκτυα προκύπτει ότι το πιθανότερο είναι να μην υπήρχαν πράκτορες της Λευκορωσίας εντός του αεροπλάνου. Σημειώνεται ότι οι επιβάτες της συγκεκριμένης πτήσης δεν ήταν απαραίτητο να επιδείξουν διαβατήρια, καθώς η Λιθουανία είναι χώρα μέλος της Σένγκεν και έτσι αυτό δεν είναι υποχρεωτικό.
Ένα άλλο ερώτημα είναι πόσες ημέρες παρέμειναν στην Αθήνα οι Λευκορώσοι πράκτορες που παρακολουθούσαν τον δημοσιογράφο και που διέμεναν. Οι ίδιες πηγές ενημέρωσης σημειώνουν ότι θα πρέπει να θεωρείται βέβαιο ότι είχαν πάνω τους έγγραφα που δεν αντιστοιχούσαν στα πραγματικά στοιχεία ταυτότητάς τους. Βέβαιο επίσης θα πρέπει να θεωρείται ότι επρόκειτο για καλά εκπαιδευμένους πράκτορες με ειδικές γνώσεις στην αντιπαρακολούθηση. Ο Ραμάν Προτάσεβιτς είχε μπει εδώ και καιρό στο στόχαστρο του λευκορωσικού καθεστώτος και γνώριζε ότι μπορεί να τον παρακολουθούν οι μυστικές υπηρεσίες της χώρας του. Έτσι ήταν υποψιασμένος και αυτό ανέβαζε το επίπεδο δυσκολίας της παρακολούθησής του.
Ένα άλλο ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι ο Ραμάν Προτάσεβιτς παρέμεινε στην Ελλάδα για περισσότερες ημέρες από την αρχηγό της ηγέτιδας της λευκορωσικής αντιπολίτευσης, Σβετλάνα Τιχάνοφσκαγια (πρώην υποψήφια για τη λευκορωσική προεδρία). Ο δημοσιογράφος ήρθε στη χώρα μας για να καλύψει ειδησεογραφικά τη συμμετοχή της Τιχάνοσφκαγια στις εργασίες του «Φόρουμ των Δελφώ ν». Ωστόσο, η Τιχάνοσφκαγια αναχώρησε από την Αθήνα και ο δημοσιογράφος παρέμεινε για λίγες ακόμα ημέρες στην Ελλάδα (πιθανότατα για διακοπές). Αυτό σημαίνει ότι οι πράκτορες δε θα μπορούσαν να γνωρίζουν το πρόγραμμά του από τη στιγμή που αυτό δεν ταυτιζόταν με αυτό της Τιχάνοσφκαγια, παρά μόνο με τη φυσική του παρακολούθηση.
Επίσης, ενδιαφέρον παρουσιάζει η αναφορά, σύμφωνα με την οποία ο δημοσιογράφος επικοινώνησε (λίγο πριν την επιβίβασή του στο αεροπλάνο) με φίλο του, αναφέροντας ότι ύποπτο άτομο (ρωσόφωνο) τον πλησίασε και προσπάθησε να τραβήξει φωτογραφία το ταξιδιωτικό του έγγραφο . Το ερώτημα είναι εάν πράγματι υπήρξε παρουσία υπόπτου στο αεροδρόμιο «Ελευθέριος Βενιζέλος». Σε περίπτωση που υπήρχε, το άτομο αυτό θα πέρασε κάτω από πολλές κάμερες ασφαλείας για να προσεγγίσει τον Προτάσεβιτς. Επίσης, εάν υπήρξε πράγματι ύποπτος που προσέγγισε τον δημοσιογράφο, τότε ο μυστηριώδης αυτός άντρας πιθανότατα συνδέεται με την ομάδα πρακτόρων που παρακολουθούσε τον δημοσιογράφο στην Αθήνα.
«Έλεγα θα δω τα παιδιά μου;» – Συγκλονιστική μαρτυρία Έλληνα επιβάτη
Την δική του μαρτυρία για όσα έζησε εντός του αεροπλάνου έδωσε ο Νίκος Πέταλης επιβάτης της εν λόγω πτήσης.
«Κάποια στιγμή λάβαμε μια ειδοποίηση από τον πιλότο πως πρέπει να προσγειωθούμε στο Μινσκ. Ήταν μια λιτή ανακοίνωση, κανείς μας δεν ανησύχησε, δείξαμε εμπιστοσύνη στον πιλότο. Δεν δημιουργήθηκε κάποιο επεισόδιο», είπε ο ίδιος μιλώντας στην εκπομπή «Ωρα Ελλάδος» του OPEN TV.
Ο κ. Πέταλης εξήγησε πως οι επιβάτες είχαν δει τα μαχητικά, αλλά δεν είχαν καταλάβει τι συμβαίνει. «Περιμέναμε στη θέση μας μέχρι να καταλάβουμε τι συμβαίνει. Μετά ενημερωθήκαμε για το τι είχε γίνει. Περάσαμε δύσκολα», τόνισε.
«Είδαμε δίπλα μας μαχητικά αεροσκάφη και όταν προσγειωνόμασταν και όταν απογειωνόμασταν. Μετά καταλάβαμε… Μας ενημέρωσαν. Δεν μπορώ να πω ότι υπήρχε ανησυχία…», δήλωσε επίσης ο κ. Πέταλης στον ΣΚΑΪ. «Όταν φεύγεις από την ΕΕ για να πας στο άγνωστο φοβάσαι, λες “τι δουλειά έχουμε να πάμε εμείς εκτός ΕΕ”».
Ο κ. Πέταλης τόνισε ότι ο συγκεκριμένος δημοσιογράφος που συνελήφθη είχε τετ α τετ με αεροσυνοδό του αεροπλάνου, ο οποίος όταν τον ενημέρωσε ότι θα γυρίσουν μάλλον στο Μινσκ, ταράχθηκε.
«Δεν ήξερα ότι ήταν δημοσιογράφος. Τον ψάξανε έξω από το λεωφορείο που μας είχαν κρατημένους εμάς και μετά τον βάλανε μέσα στο λεωφορείο σα να μην τρέχει τίποτε. Ένας σεκιουριτάς (τον έψαξε)… Μας είχαν 3 ώρες έξω, χωρίς τουαλέτα, χωρίς να μας πουν κάτι, έψαξαν τις βαλίτσες με σκυλιά και ο συγκεκριμένος κύριος (ο δημοσιογράφος) ήταν δίπλα μας ακριβώς εκεί που ήταν όλοι μαζεμένοι και μετά ήρθαν υψηλόβαθμοι, μάλλον αστυνομικοί ήταν και τον πήρανε», δήλωσε. Ανέφερε δε ότι απ’ ό,τι λένε Ρώσοι, οι οποίοι εμπλέκονται στην υπόθεση επίσης δεν επιβιβάστηκαν για το Βίλνιους, έμειναν εκεί.
«Νόμιζα ότι γινόταν κάποιου είδους άσκηση. Ανησυχείς όταν πας σε μια χώρα που ο κόσμος φοβάται να κυκλοφορήσει στο δρόμο, λες ‘’πού πάω τι κάνω θα γυρίσω στο σπίτι μου να δω τα παιδιά μου;”’ είναι τρομακτικό. Θα ήθελα να πω ένα μεγάλο ευχαριστώ στην ελληνική πρεσβεία που μας βοήθησε», σημείωσε ο κ. Πέταλης.
«Είχαμε επικοινωνία με τους δικούς μας. Μας ταλαιπώρησαν αρκετά. Δεν ήξερα καν ότι είναι δημοσιογράφος αλλά είδα την αντίδρασή του ότι κάτι συμβαίνει. Από τη 1 το μεσημέρι φύγαμε 8.20», κατέληξε.
Εν τέλει, μετά από πολύωρη ταλαιπωρία το αεροπλάνο της RyanAir απογειώθηκε από το Μινσκ και έφτασε στον τελικό του προορισμό στο Βίλνιους, λίγο μετά τις 21:30 το βράδυ της Κυριακής (23.05). Στη Λιθουανία έφτασαν οι 170 επιβάτες, ανάμεσά τους 11 Έλληνες και 1 Κύπριος, ενώ ο Προτάσεβιτς παρέμεινε κρατούμενος στη Λευκορωσία.
Πάει το θέμα στη Σύνοδο Κορυφής ο Μητσοτάκης
Από την πρώτη στιγμή, το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών είχε αντιδράσει έντονα στο περιστατικό. Το υπουργείο ενημέρωσε επίσης πως είναι σε διαρκή συντονισμό με τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και αναμένει την ενδελεχή συζήτηση του θέματος στη Σύνοδο Κορυφής της Δευτέρας.
Σε αντίστοιχα «σκληρό» ύφος ήταν και το μήνυμα του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, ο οποίος υπογράμμισε πως θα πρέπει το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να εντείνει τις πιέσεις στη Λευκορωσία του Λουκασένκο καθώς δεν υπάρχει πλέον ανοχή σε ανάλογες ενέργειες.
«Η αναγκαστική προσγείωση ενός εμπορικού αεροπλάνου για την κράτηση ενός δημοσιογράφου είναι μια άνευ προηγουμένου, συγκλονιστική πράξη. Απαιτούμε την άμεση απελευθέρωση όλων των επιβατών. Η αυριανή Σύνοδος Κορυφής πρέπει να αντιμετωπίσει την ανάγκη αύξησης της πίεσης στη Λευκορωσία. Αρκετά », έγραψε στο Twitter ο Έλληνας πρωθυπουργός.
Έντονες αντιδράσεις από την ηγεσία της ΕΕ και τα κράτη
H ηγεσία της ΕΕ εξέφρασε άμεσα ανησυχία για την αναγκαστική προσγείωση της πτήσης της Ryanair από την Αθήνα προς το Βίλνιους και κάλεσε τις αρχές της Λευκορωσίας να απελευθερώσουν αμέσως τους επιβάτες της πτήσης.
Σε ανάρτησή του στο twitter, ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Σαρλ Μισέλ ανέφερε: «Ανησυχώ πολύ με τα όσα έχουν αναφερθεί για την αναγκαστική προσγείωση της πτήσης της Ryanair στο Μινσκ. Καλούμε τις αρχές της Λευκορωσίας να απελευθερώσει αμέσως την πτήση και τους επιβάτες της. Η διερεύνηση του συμβάντος από το ICAO θα είναι απαραίτητη ».
Από την πλευρά της η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν τόνισε: «Είναι απολύτως απαράδεκτο να αναγκαστεί η πτήση της Ryanair από την Αθήνα προς το Βίλνιους να προσγειωθεί στο Μινσκ. ΟΛΟΙ οι επιβάτες πρέπει να είναι σε θέση να συνεχίσουν το ταξίδι τους στο Βίλνιους αμέσως και να διασφαλιστεί η ασφάλειά τους. Οποιαδήποτε παραβίαση των διεθνών κανόνων αεροπορικών μεταφορών πρέπει να έχει συνέπειες ».
