Η Ελληνική Επανάσταση του 1821 χωρίς δάφνες και στέφανα – Ο κ. Μάριος Αθανασόπουλος, Δρ. Βυζαντινής Ιστορίας, μέλος ΕΔΙΠ στο Τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, παρουσιάζει σε αδρές γραμμές την επανάσταση του 1821 και τους ανθρώπους της

Περαν από τις ένδοξες σελίδες της ελληνικής ιστορίας, ενδιαφέρον έχουν τα λεγόμενα «ψιλά γράμματα», τα οποία αποτυπώνουν συχνά χωρίς…. δάφνες και στέφανα τις παραμέτρους εκείνες των γεγονότων, οι οποίες είναι λιγότερο ευδιάκριτες.

δουλείαν βρίσκονταν) επαναστάτησαν διότι δεν άντεχαν να ζουν υπό καθεστώς τρομοκρατίας και διαρκούς βίας από έναν λαό υποδεέστερό τους σε πολλούς κρίσιμους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας (οικονομικούς, πολιτιστικούς, κοινωνικούς)».

Ο καθηγητής παραθέτει μάλιστα και ιστορική επιβεβαίωση αυτού: «Το γράφει αυτό πολύ καλύτερα εμού, ο ιστορικός της Επανάστασης Σπ. Τρικούπης στην αρχή του έργου του: «Ἀδύνατον νὰ διατηρηθῇ ἀμετάβλητος ἡ πολιτικὴ θέσις δύο ἐθνῶν, ὅταν τὸ μὲν δεσπόζον διαμένῃ στάσιμον, τὸ δὲ δεσποζόμενον προοδεύῃ». Οι Έλληνες λοιπόν επαναστάτησαν, διότι «Ὁ ἀνυπόφορος ζυγὸς τῆς ὀθωμανικῆς τυραννίας εἰς τὸ διάστημα ἑνὸς καὶ ἐπέκεινα αἰῶνος κατήντησεν εἰς μίαν ἀκμὴν ὥστε νὰ μὴν μείνει ἄλλο εἰς τοὺς δυστυχεῖς πελοποννησίους γραικοὺς εἰμὶ μόνον πνοὴ καὶ αὐτὴ διὰ νὰ ὠθῇ κυρίως τοὺς ἐγκαρδίους των ἀναστεναγμούς» όπως αναφέρει με ενάργεια η «Προειδοποίησις εἰς τὰς εὐρωπαϊκὰς αὐλάς…» των Μεσσήνιων επαναστατών που συγκεντρώθηκαν στην απελευθερωμένη Καλαμάτα στις 23 Μαρτίου του 1821»

Υποσημείωση 2η: Πότε και πού ξεκίνησε η Επανάσταση;
Είναι ίδιον του λαού μας να διεκδικεί πρωτιές προς αυτοεπιβεβαίωση, ακόμη και αν δεν του ανήκουν. Μια εξ αυτών είναι η έναρξη της Επανάστασης του 1821. Έχει άραγε σημασία από πού ξεκίνησε η Επανάσταση; Ίσως μόνο για ιστορικούς λόγους.

«Για τον τόπο έναρξης της Επανάστασης ερίζουν δύο πόλεις: η Καλαμάτα και τα Καλάβρυτα. Επειδή ωστόσο έχει επικρατήσει το προβάδισμα να το έχουν τα Καλάβρυτα (λόγω Αγίας Λαύρας), κάποιοι Καλαματιανοί ιστοριοδίφες στις αρχές της δεκαετίας του ’50, πλαστογράφησαν ένα έγγραφο το οποίο υποτίθεται ότι είχε γράψει ένας αγωνιστής του 1821, ο παπα-Πολυζώης Κουτουμάνος από τη Σίτσοβα Αλαγονίας, το οποίο προσπάθησαν να χρησιμοποιήσουν για να «πλήξουν» την κυριαρχία των Καλαβρύτων και να αναδείξουν περισσότερο την πόλη τους», αποκαλύπτει στο Newsbomb, o κ. Αθανασόπουλος και προσθέτει:
Σημειώνει πάντως ότι η Εκκλησία αντίθετα, ως πνευματικός οργανισμός, δεν αντιτάχθηκε (τουλάχιστον ενεργά, με στρατιωτικά μέσα) στον προφανή παραγκωνισμό της, με αποτέλεσμα να χάσει τον πρωταγωνιστικό της ρόλο και να περιοριστεί σε ρόλο κομπάρσου, ακολουθώντας απλώς τις εξελίξεις. «Ίσως αυτό να εξηγείται και από τη γενικότερη κοσμοθεωρία της ορθόδοξης Εκκλησίας περί κοσμικής εξουσίας και αποχής απ’ αυτήν, σε αντίθεση με τη δυτική Εκκλησία», καταλήγει.

Υποσημείωση 6η: Η Επανάσταση που (α)πέτυχε…
Ως Έλληνες είμαστε περήφανοι για την επιτυχή έκβαση της επανάστασης του 1821 που οδήγησε στη δημιουργία του νεοελληνικού κράτους λίγα χρόνια αργότερα. Πόσο όμως πετυχημένη ήταν;

«Αν τη μετρήσουμε με τα «πρεσβυωπικά» γυαλιά της αρχαιότητας, θα δούμε στο μικρό κρατίδιο που ιδρύθηκε και περιελάμβανε μόνο την Πελοπόννησο, τη Στερεά και τις Κυκλάδες την πλήρη απεικόνιση της αρχαίας Ελλάδας και το μικρό θα γίνει εμπρός στα μάτια μας μεγάλο. Αν τη δούμε όμως με τα «μυωπικά» γυαλιά του Βυζαντίου, που μας βοηθούν να βλέπουμε μακρύτερα, θα διαπιστώσουμε ότι ελευθερώθηκε ένα πολύ μικρό τμήμα από αυτό που σχεδιάζαμε (ίσως με ρομαντική διάθεση) να ελευθερώσουμε. Οι άνθρωποι της Φιλικής Εταιρείας, αλλά και όλοι οι επαναστατημένοι Έλληνες, σχεδίαζαν να ανασυστήσουν τη βυζαντινή αυτοκρατορία, όσο κι αν αυτό ακούγεται σήμερα σόλοικο. Αυτός όμως είναι και ο λόγος που η Επανάσταση ξεκίνησε από τη Μολδοβλαχία· κύριος σκοπός της ήταν να ξεσηκώσει όλο το ορθόδοξο millet, όλους τους χριστιανούς της αυτοκρατορίας, με πρωτεργάτες τους Έλληνες, κατά τα πρότυπα των απόψεων του Ρήγα Φεραίου», απαντάει ο κ. Αθανασόπουλος ενώ παραθέτει και μια άγνωστη πτυχή:

«Στα σχέδια των Φιλικών, προβλεπόταν και η πυρπόληση του τουρκικού στόλου στην Κωνσταντινούπολη, ενώ θα πρέπει να έχουμε υπόψη μας και ένα γεγονός που οι περισσότεροι αγνοούμε: ελληνικός στόλος κατευθύνθηκε και στον Λίβανο το 1826, με σκοπό να παρακινήσει τους ελληνικούς πληθυσμούς του Λιβάνου και της Συρίας να επαναστατήσουν κι αυτοί. Χρησιμοποιώντας και πάλι τον ιστορικό Σπ. Τρικούπη, όταν οι Έλληνες επαναστάτες εισήλθαν στην Πάτρα, το κύριο σύνθημά τους ήταν «Και στην Πόλη!» («Εἰσῆλθαν τὴν αὐτὴν ἡμέραν καὶ ὁ Π. Πατρῶν, ὁ Κερνίτσης, ὁ Ζαήμης, καὶ ὁ Ῥοῦφος, ἐπισύροντες πλήθη ὁπλοφόρων καὶ ῥοπαλοφόρων· ἐπὶ δὲ τῆς εἰσόδου οἱ Πατρεῖς καὶ οἱ παρεπιδημοῦντες Ἕλληνες ἐκραύγαζαν ἐνθουσιῶντες, Ζήτω ἡ ἐλευθερία· ζήτωσαν οἱ ἀρχηγοί· καὶ εἰς τὴν Πόλιν νὰ δώσῃ ὁ Θεός»)»

Ο καθηγητής επικαλείται μάλιστα συγκεκριμένες αναφορές και πηγές:

«Αν ψάξει κανείς, μπορεί να βρει πολύ ενδιαφέρουσες αναφορές που πιστοποιούν του λόγου το αληθές. Θα σημειώσω χάριν οικονομίας, δύο-τρεις:

-η πρώτη αφορά το πρώτο διάστημα της Επανάστασης, όπου ένα πλοίο με ελληνικό πλήρωμα κατέπλευσε στη Ζάκυνθο. Εκεί, κάποιος ντόπιος ρώτησε έναν ναύτη πώς πάνε τα πράγματα στην επαναστατημένη Ελλάδα, κι εκείνος αστειευόμενος του ανέφερε πως οι Έλληνες πήραν την Πόλη! Ο αγαθός Ζακυνθινός όχι μόνο πίστεψε όσα άκουσε, αλλά άρχισε να διαδίδει σε ολόκληρο νησί το χαρμόσυνο νέο, με αποτέλεσμα σε λίγα λεπτά να σχηματιστεί μια ογκωδέστατη διαδήλωση, ένα λαϊκό ποτάμι χαράς, στο οποίο συμμετείχαν χιλιάδες πολιτών, που λίγο έλειψε να στασιάσει κατά των Άγγλων που βρίσκονταν εκεί.

– δεύτερη αναφορά έχει να κάνει με έναν ξένο, τον ναύαρχο Κόχραν, ο οποίος στην προκήρυξή του προς τους Έλληνες, δήλωνε τα εξής εντυπωσιακά: «ἄν δὲν δοθοῦν ἡ ἀνεξαρτησία καὶ ὅλα τὰ δίκαιά σας, ἄς ἀποκλείσουν τὸν Ἑλλήσποντον καὶ ἄς φέρουν τὸν πόλεμον εἰς τὴν ἐπικράτειαν τοῦ ἐχθροῦ· τότε ὁ ἀπάνθρωπος σουλτάνος, ὁ ἄδικος σφαγεὺς τῶν ὑπηκόων του, ὁ αἱμοβόρος καταδυνάστης τῶν Ἑλλήνων θέλει ἀφανισθῆ ἀπὸ τοὺς οἰκείους του· τότε ἡ μουσουλμανικὴ δύναμις θέλει καταστραφῆ ἀφ’ ἑαυτῆς· τότε ἡ ἱερὰ σημαία τοῦ σταυροῦ θέλει κυματίζει πάλιν ἐπάνω τοῦ ναοῦ τῆς ἁγίας Σοφίας· τότε ὁ ἑλληνικὸς λαὸς θέλει ἀποκτήσει τὴν αὐτονομίαν καὶ τὴν εὐνομίαν· κλειναὶ πόλεις θέλουν ἀνεγερθῆ, καὶ ἡ λαμπρότης τῶν ἐρχομένων χρόνων θέλει ἐξισωθῆ μὲ τὴν τῶν παρελθόντων».

– η τελευταία αναφορά μου έχει να κάνει με τον Ιωάννη Κωλέττη, μια παρεξηγημένη προσωπικότητα του Αγώνα και επί μακρόν πρωθυπουργό της χώρας. Όταν είχε ελευθερωθεί η Ελλάδα και γίνονταν συζητήσεις για την πρωτεύουσα, εκείνος απέρριψε την περίπτωση της Αθήνας, προτείνοντας –χωρίς να αστειεύεται– τα Μέγαρα. Η φαινομενικά άστοχη πρότασή του, είχε γίνει επειδή θεωρούσε πως η πραγματική πρωτεύουσα για τους Έλληνες ήταν η Κωνσταντινούπολη. Αν λοιπόν δεν μπορούσε να γίνει αυτή, τουλάχιστον πρότεινε την αρχαία μητρόπολή της, τα Μέγαρα!»