Έντονο προβληματισμό προκαλεί στη Λάρισα η ανεξέλεγκτη παρουσία των κοινόχρηστων ηλεκτρικών πατινιών, τα οποία έχουν κατακλύσει το κέντρο και τις συνοικίες της πόλης, μετατρέποντας πεζοδρόμια, πλατείες, ράμπες και εισόδους κτηρίων σε άτυπους χώρους στάθμευσης.
Η εικόνα με τα πατίνια να βρίσκονται εγκαταλελειμμένα σε κάθε πιθανό και απίθανο σημείο έχει προκαλέσει σωρεία διαμαρτυριών από πολίτες, οι οποίοι μιλούν για κατάληψη του δημόσιου χώρου και για καθημερινά εμπόδια στην ασφαλή μετακίνηση πεζών, ηλικιωμένων, γονέων με παιδικά καρότσια και ατόμων με αναπηρία.
Στενά πεζοδρόμια, ράμπες, είσοδοι πολυκατοικιών και χώρων στάθμευσης, σημεία μπροστά από κάδους, ακόμη και το οδόστρωμα χρησιμοποιούνται για την εγκατάλειψη των οχημάτων μετά την ολοκλήρωση της μίσθωσης. Πρόκειται για το λεγόμενο σύστημα ελεύθερης στάθμευσης, όπου ο χρήστης ξεκλειδώνει το πατίνι μέσω εφαρμογής και το αφήνει στο σημείο που τον εξυπηρετεί, χωρίς να είναι υποχρεωμένος να επιστρέψει σε οργανωμένο σταθμό.
Σύμφωνα με όσα είχαν γίνει γνωστά κατά την πρώτη εμφάνιση των πατινιών, περίπου 70 με 80 οχήματα τοποθετήθηκαν σε διάφορα σημεία της Λάρισας χωρίς να έχει προηγηθεί σχετική άδεια ή συμφωνία με τον Δήμο Λαρισαίων. Η δημοτική αρχή είχε ενημερώσει την εταιρεία ότι δεν μπορούσε να αναπτύσσει το συγκεκριμένο σύστημα χωρίς έγκριση, ενώ στη συνέχεια προχώρησε στη βεβαίωση παραβάσεων για αυθαίρετη κατάληψη κοινόχρηστων χώρων, θέσεων στάθμευσης και πεζοδρομίων.
Η υπόθεση έχει πλέον αποκτήσει και δικαστική διάσταση, καθώς η εταιρεία που διαχειρίζεται τα πατίνια προσέφυγε κατά των παραβάσεων που βεβαίωσε ο Δήμος. Έτσι, πέρα από τη συζήτηση για την ασφάλεια και την εικόνα της πόλης, ανοίγει και ένα ευρύτερο ζήτημα για το κατά πόσο μία ιδιωτική επιχείρηση μπορεί να χρησιμοποιεί τον δημόσιο χώρο για εμπορική δραστηριότητα χωρίς προηγούμενη αδειοδότηση και χωρίς καθορισμένους χώρους στάθμευσης.
Το πρόβλημα, ωστόσο, δεν περιορίζεται στα σημεία όπου αφήνονται τα πατίνια. Πολίτες καταγγέλλουν συχνά επικίνδυνες συμπεριφορές χρηστών, με οχήματα να κινούνται ανάμεσα στους πεζούς, αντίθετα στο ρεύμα κυκλοφορίας ή με μεγάλη ταχύτητα σε πολυσύχναστα σημεία. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η χρήση τους από ανηλίκους, αρκετές φορές χωρίς κράνος, με δεύτερο επιβάτη ή χωρίς βασική γνώση των κανόνων οδικής κυκλοφορίας.
Μάλιστα, στη Λάρισα είχε καταγραφεί και περιστατικό τραυματισμού γυναίκας, η οποία φέρεται να παρασύρθηκε από ηλεκτρικό πατίνι που οδηγούσε ανήλικη, με την οικογένειά της να καταγγέλλει ότι η οδηγός αποχώρησε από το σημείο.
Ο ισχύων Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας αντιμετωπίζει τα ηλεκτρικά πατίνια ως Ελαφρά Προσωπικά Ηλεκτρικά Οχήματα. Προβλέπει ότι πρέπει να κινούνται στους ποδηλατοδρόμους και, όπου αυτοί δεν υπάρχουν, στο δεξί άκρο του οδοστρώματος, σε δρόμους με όριο ταχύτητας έως 50 χιλιόμετρα την ώρα. Η κυκλοφορία τους στα πεζοδρόμια απαγορεύεται, ενώ δεν επιτρέπεται η μεταφορά δεύτερου ατόμου, η χρήση κινητού ή ακουστικών και η οδήγηση χωρίς κράνος. Για τα οχήματα που αναπτύσσουν ταχύτητα έως 25 χιλιόμετρα την ώρα προβλέπεται ελάχιστη ηλικία 15 ετών.
Παρά το υφιστάμενο πλαίσιο, η εφαρμογή των κανόνων παραμένει δύσκολη, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για κοινόχρηστα πατίνια που μπορούν να ενεργοποιηθούν γρήγορα μέσω κινητού τηλεφώνου και να χρησιμοποιηθούν χωρίς ουσιαστικό έλεγχο της ηλικίας ή της οδηγικής συμπεριφοράς του χρήστη.
Ο προβληματισμός δεν αποτελεί ελληνική ιδιαιτερότητα. Μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις έχουν ήδη επιβάλει ανώτατα όρια στον αριθμό των πατινιών, υποχρεωτικές άδειες λειτουργίας, ειδικές ζώνες στάθμευσης και χρεώσεις για την απομάκρυνση οχημάτων που αφήνονται αντικανονικά. Το Παρίσι έφθασε ακόμη και στην πλήρη απομάκρυνση των κοινόχρηστων πατινιών, έπειτα από αυξανόμενα ατυχήματα, προβλήματα στάθμευσης και έντονη δυσαρέσκεια των κατοίκων. Αντίθετα, πόλεις όπως η Στοκχόλμη και οι Βρυξέλλες επέλεξαν αυστηρό σύστημα αδειοδότησης, καθορισμένες θέσεις στάθμευσης και ηλεκτρονική παρακολούθηση των στόλων.
Η εμπειρία των ευρωπαϊκών πόλεων δείχνει ότι τα ηλεκτρικά πατίνια μπορούν να αποτελέσουν ένα χρήσιμο μέσο για μικρές αστικές διαδρομές, μόνο όμως όταν λειτουργούν με σαφείς κανόνες, οργανωμένη στάθμευση, πραγματικούς ελέγχους και σεβασμό στους πεζούς.
Στη Λάρισα, αντίθετα, η κατάσταση δείχνει να έχει προηγηθεί της οποιασδήποτε οργανωμένης συζήτησης. Τα πατίνια εγκαταστάθηκαν, οι πολίτες διαμαρτυρήθηκαν, ο Δήμος επέβαλε παραβάσεις και η εταιρεία προσέφυγε στη Δικαιοσύνη. Μέχρι να ξεκαθαρίσει το τοπίο, όμως, το πρόβλημα παραμένει στους δρόμους και στα πεζοδρόμια της πόλης, με το βασικό ερώτημα να εξακολουθεί να είναι αναπάντητο. Ποιος ελέγχει τελικά τη χρήση και την κατάληψη του δημόσιου χώρου;
