Τριμηνιαίοι έλεγχοι σε Δήμους και Περιφέρειες – Τι θα συμβαίνει όταν τα έσοδα πέφτουν έξω από τους στόχους και πότε μπορεί να «παγώσουν» κρατικές επιχορηγήσεις

Σε ένα νέο καθεστώς αυστηρότερης οικονομικής παρακολούθησης περνούν οι Δήμοι και οι Περιφέρειες της χώρας, καθώς συγκροτήθηκε το νέο Παρατηρητήριο Οικονομικής Αυτοτέλειας των ΟΤΑ, το οποίο θα έχει κεντρικό ρόλο στον έλεγχο των προϋπολογισμών, των εσόδων, των δαπανών και των απλήρωτων υποχρεώσεών τους.

Με απόφαση του υπουργού Εσωτερικών, Θεόδωρου Λιβάνιου, το νέο Παρατηρητήριο αναλαμβάνει να εξετάζει όχι μόνο εάν οι προϋπολογισμοί των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης είναι σωστά καταρτισμένοι στα χαρτιά, αλλά και εάν εφαρμόζονται στην πράξη χωρίς να δημιουργούνται ανεξέλεγκτα ελλείμματα και νέα χρέη.

Στο νέο όργανο συμμετέχουν στελέχη του υπουργείου Εσωτερικών, του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους και του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, καθώς και εκπρόσωποι της ΚΕΔΕ και της Ένωσης Περιφερειών Ελλάδας. Πρόεδρος ορίστηκε η σύμβουλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου Δέσποινα Καββαδία-Κωνσταντάρα.

Από τον ετήσιο προϋπολογισμό στους μηνιαίους στόχους

Μέχρι σήμερα ένας Δήμος μπορούσε να προβλέπει, για παράδειγμα, ότι μέσα σε μία χρονιά θα εισπράξει δέκα εκατομμύρια ευρώ και θα δαπανήσει ένα αντίστοιχο ποσό για καθαριότητα, ηλεκτροφωτισμό, κοινωνικές υπηρεσίες, έργα, συντηρήσεις και μισθοδοσία.

Το πρόβλημα, όμως, είναι ότι πολλές φορές άλλο είναι το οικονομικό σχέδιο που εγκρίνεται στην αρχή της χρονιάς και άλλο αυτό που τελικά εκτελείται.

Με το νέο σύστημα, οι ετήσιοι προϋπολογισμοί θα μετατρέπονται σε μηνιαίους και σωρευτικούς τριμηνιαίους στόχους. Έτσι, κάθε Δήμος και Περιφέρεια θα πρέπει να προσδιορίζει πόσα χρήματα αναμένει να έχει εισπράξει και πόσα να έχει ξοδέψει μέχρι τον Μάρτιο, τον Ιούνιο, τον Σεπτέμβριο και το τέλος του έτους.

Με απλά λόγια, δεν θα αρκεί πλέον ένας Δήμος να δηλώνει ότι «στο τέλος της χρονιάς τα οικονομικά θα ισορροπήσουν». Θα ελέγχεται στην πορεία, ώστε να διαπιστώνεται εγκαίρως εάν κινείται προς τον στόχο ή εάν δημιουργείται οικονομική «τρύπα».

Τι θα βρίσκεται στο μικροσκόπιο

Το Παρατηρητήριο θα εξετάζει την πραγματική πορεία των εσόδων και των εξόδων, το συνολικό οικονομικό αποτέλεσμα, τα ίδια έσοδα που προέρχονται από φόρους, τέλη, υπηρεσίες και αξιοποίηση περιουσίας, αλλά και τις απλήρωτες υποχρεώσεις προς προμηθευτές και άλλους δικαιούχους.

Το τελευταίο στοιχείο θεωρείται ιδιαίτερα κρίσιμο.

Ένας φορέας μπορεί να εμφανίζει χρήματα στο ταμείο του, αλλά ταυτόχρονα να έχει συσσωρεύσει τιμολόγια και οφειλές που περιμένουν να εξοφληθούν. Η πραγματική οικονομική εικόνα, επομένως, δεν θα κρίνεται μόνο από το διαθέσιμο υπόλοιπο, αλλά και από τα χρέη που βρίσκονται πίσω από αυτό.

Παράλληλα, το Παρατηρητήριο θα γνωμοδοτεί επί των σχεδίων των προϋπολογισμών πριν από την τελική έγκρισή τους, θα παρακολουθεί την εκτέλεσή τους και θα παρεμβαίνει όταν διαπιστώνει προβλήματα υπερχρέωσης ή οικονομικής βιωσιμότητας.

Τι συμβαίνει όταν ένας Δήμος πέσει έξω

Οι έλεγχοι θα γίνονται τουλάχιστον ανά τρίμηνο, βάσει των στοιχείων που καταχωρίζονται στον Κόμβο Διαλειτουργικότητας Οικονομικής Πληροφόρησης των ΟΤΑ.

Όταν εντοπίζεται αρνητική απόκλιση μεγαλύτερη από 10% σε σχέση με τον στόχο, το Παρατηρητήριο θα διερευνά τις αιτίες και θα ζητά από τον Δήμο ή την Περιφέρεια να παρουσιάσει τα μέτρα που έχει λάβει ή σκοπεύει να λάβει για τη διόρθωση της κατάστασης.

Για παράδειγμα, εάν ένας Δήμος είχε υπολογίσει ότι μέχρι το τέλος Ιουνίου θα είχε εισπράξει δύο εκατομμύρια ευρώ από τέλη και άλλα ίδια έσοδα, αλλά τελικά εισέπραξε μόλις ενάμισι εκατομμύριο, θα πρέπει να εξηγήσει την απόκλιση.

Θα εξετάζεται εάν ο αρχικός στόχος ήταν υπερβολικά αισιόδοξος, εάν υπήρξε αδυναμία είσπραξης, εάν καθυστέρησαν κρατικές ή ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις ή εάν προέκυψαν απρόβλεπτες δαπάνες.

Μέχρι και παρακράτηση επιχορηγήσεων

Αυστηρότερες συνέπειες προβλέπονται όταν ένας ΟΤΑ δεν υποβάλει μέσα στις προβλεπόμενες προθεσμίες το Ολοκληρωμένο Πλαίσιο Δράσης και τους απαιτούμενους πίνακες οικονομικής στοχοθεσίας.

Σε μια τέτοια περίπτωση, με απόφαση του υπουργού Εσωτερικών και ύστερα από εισήγηση του Παρατηρητηρίου, μπορεί να παρακρατηθεί μέρος ή ακόμη και το σύνολο της μηνιαίας τακτικής επιχορήγησης που λαμβάνει ο Δήμος από τους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους, για όσο διάστημα συνεχίζεται η καθυστέρηση.

Τα εγκεκριμένα οικονομικά σχέδια θα αναρτώνται στην ιστοσελίδα του υπουργείου Εσωτερικών, αλλά και στην ιστοσελίδα του εκάστοτε Δήμου ή της Περιφέρειας, προκειμένου να είναι διαθέσιμα και στους πολίτες.

Τι σημαίνει για τον δημότη

Η λογική του νέου συστήματος είναι να εντοπίζονται τα οικονομικά προβλήματα πριν φτάσει το τέλος της χρονιάς και όχι όταν πλέον έχουν συσσωρευτεί χρέη και απλήρωτες υποχρεώσεις.

Ο αυστηρότερος έλεγχος, πάντως, δεν θα πρέπει να μετατραπεί σε έναν αυτόματο λογιστικό «κόφτη». Μία απόκλιση μπορεί να οφείλεται σε καθυστέρηση κρατικής χρηματοδότησης, σε φυσική καταστροφή, σε ενεργειακή κρίση ή σε μια έκτακτη ανάγκη που ένας Δήμος ήταν υποχρεωμένος να αντιμετωπίσει.

Για τον δημότη το βασικό ερώτημα παραμένει απλό:

Πόσα χρήματα είχε ο Δήμος, πού τα διέθεσε και τι αποτέλεσμα παρήγαγε στην καθημερινότητα της πόλης.

Διότι ένας ισοσκελισμένος προϋπολογισμός δεν αποτελεί από μόνος του απόδειξη επιτυχημένης διοίκησης. Η πραγματική αξιολόγηση θα πρέπει να συνδυάζει την οικονομική πειθαρχία με τα έργα και τις υπηρεσίες που βλέπει ο πολίτης στην πράξη.