Η Ευρωπαϊκή Ένωση εφαρμόζει έναν νέο φόρο στις εισαγωγές, με στόχο να περιορίσει τις αγορές από πλατφόρμες «ultra fast fashion» όπως η SHEIN, η Temu και παρόμοιες. Οι χαμηλές τιμές τους κρύβουν μια τοξική πραγματικότητα, καθώς οι έλεγχοι δείχνουν ότι αυτά τα εξαιρετικά φθηνά ρούχα ενδέχεται να έχουν κρυφό κόστος για την ανθρώπινη υγεία.

Η ΕΕ αγοράζει περίπου 4,5 εκατομμύρια τόνους υφασμάτων fast fashion κάθε χρόνο. Περισσότερα από 5,8 εκατομμύρια χαμηλής αξίας δέματα ηλεκτρονικού εμπορίου εισέρχονται καθημερινά στην Ένωση, με μάρκες όπως η Shein, η Temu και το AliExpress να προσελκύουν πάνω από 400 εκατομμύρια μηνιαίους καταναλωτές.

Σύμφωνα με το Euronews, πάνω από το 90% αυτών των προϊόντων ένδυσης ηλεκτρονικού εμπορίου είναι κατασκευασμένα από φθηνά συνθετικά πολυμερή όπως πολυεστέρας, ελαστάνη και νάιλον. Αυτά τα ρούχα είναι ουσιαστικά μαλακά πλαστικά που δεν βιοδιασπώνται και τελικά μετατρέπονται σε μικροπλαστικά.

Μέχρι τώρα, αυτά τα προϊόντα αποστέλλονταν απευθείας από εργοστάσια του εξωτερικού στους καταναλωτές, παρακάμπτοντας τους ελέγχους της ΕΕ για επικίνδυνες χημικές ουσίες και εξαρτήματα. Η νέα τελωνειακή οδηγία της ΕΕ θα απαιτεί ηλεκτρονικά δεδομένα παρακολούθησης για κάθε εισερχόμενο δέμα. Οι συνοριακές αρχές θα μπορούν να ελέγχουν τις αποστολές για παράνομες χημικές ουσίες και παραβιάσεις ασφάλειας πριν εισέλθουν στην Ευρώπη.

Σύμφωνα με τον Πέλε Μος, ειδικό σε χημικά και υπεύθυνο πολιτικής της οργάνωσης καταναλωτών BEUC, «κάθε δευτερόλεπτο, περίπου 200 προϊόντα εισέρχονται στην ΕΕ. Ενώ συζητάμε αυτό, σχεδόν χίλια προϊόντα θα έχουν εισέλθει στην Ευρώπη, και μόνο ένα μικρό ποσοστό τους θα ελεγχθεί». Οι Αρχές και οι οργανώσεις καταναλωτών βρίσκουν επανειλημμένα αυτό που ο Μος περιγράφει ως «αστρονομικά» ποσοστά μη συμμόρφωσης όταν ερευνούν προϊόντα που πωλούνται μέσω πλατφορμών ultra fast fashion. «Μιλάμε για ποσοστά της τάξης του 70-80%», είπε.

Οι ειδοποιήσεις για χημικούς κινδύνους στα κλωστοϋφαντουργικά και τη μόδα έχουν αυξηθεί σημαντικά, με δεκάδες διεθνείς ειδοποιήσεις κάθε χρόνο να υποβάλλονται στο Σύστημα Έγκαιρης Προειδοποίησης της ΕΕ. Πάνω από το 72% αυτών των επίσημων ειδοποιήσεων για υφάσματα αναφέρουν άμεσους κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία, συμπεριλαμβανομένων σοβαρών αλλεργικών αντιδράσεων, χημικών εγκαυμάτων από υπερβολική φορμαλδεΰδη και πιθανών βλαβών οργάνων από βαρέα μέταλλα.

Η οργάνωση καταναλωτών Testachats δοκίμασε επίσης παιχνίδια της Shein και βρήκε ανησυχητικά αποτελέσματα. «Μόνο ένα ήταν πλήρως συμμορφωμένο. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι δεν επιλέξαμε ειδικά προϊόντα που έμοιαζαν επικίνδυνα από την ιστοσελίδα. Επιλέξαμε τυχαία 45 παιχνίδια. Περίπου 60% παρουσίασαν πραγματικό κίνδυνο ασφάλειας, συμπεριλαμβανομένων μικρών κομματιών που θα μπορούσαν να καταποθούν ή ηλεκτρονικών εξαρτημάτων που δεν ήταν σωστά προστατευμένα», δήλωσε η εκπρόσωπος Λάουρα Κλας.

Τοξικά υφάσματα

«Είναι πραγματικά το χειρότερο που βλέπουμε», είπε ο Μος. «Πρόκειται για χημικές ουσίες που γνωρίζουμε εδώ και δεκαετίες ότι είναι επιβλαβείς. Χημικές ουσίες που μπορεί να προκαλέσουν καρκίνο, υπογονιμότητα, αναπτυξιακά προβλήματα στα παιδιά και που παραμένουν στο περιβάλλον».

Μια εργαστηριακή έκθεση του 2025 που δημοσιεύθηκε από τη Greenpeace διαπίστωσε ότι το 32% των προϊόντων Shein που ελέγχθηκαν ξεπερνούσαν τα όρια του κανονισμού της ΕΕ για τις χημικές ουσίες (REACH). Μια έρευνα του Ιουνίου 2025 από το BEUC προειδοποίησε για «χημικές βόμβες» σε πολλά παιδικά προϊόντα. Δέκα από τα 25 αντικείμενα που δοκιμάστηκαν περιείχαν επικίνδυνες χημικές ουσίες, συμπεριλαμβανομένου αυτού που οι ερευνητές περιέγραψαν ως «βόμβα» – ένα ζευγάρι παιδικές παντόφλες.

Η θερμότητα του σώματος και ο ιδρώτας μπορούν να λειτουργήσουν ως φυσικοί διαλύτες, επιτρέποντας σε περιορισμένες ουσίες να απελευθερωθούν από τα ρούχα και να απορροφηθούν από το δέρμα. Οι άνθρωποι επίσης εισπνέουν ίνες και χημικές ουσίες που απελευθερώνονται από τα υφάσματα, ενώ τα μικρά παιδιά συχνά βάζουν ρούχα στο στόμα. Η ζέστη, ο ιδρώτας, η παρατεταμένη χρήση και το ερεθισμένο δέρμα μπορούν όλα να αυξήσουν την απορρόφηση.

Ανάμεσα σε 56 ρούχα που εξετάστηκαν, η Greenpeace βρήκε συγκεντρώσεις φθαλικών ενώσεων έως και 200 φορές πάνω από το όριο της ΕΕ. PFAS, ή «παντοτινά χημικά», βρέθηκαν σε επτά μπουφάν, με ορισμένα να ξεπερνούν τα όρια της ΕΕ κατά περισσότερο από 3.000 φορές. Οι ερευνητές εντόπισαν επίσης μόλυβδο και κάδμιο σε παπούτσια, φορμαλδεΰδη σε παιδική στολή και αιθοξυλιωμένες εννεϋλοφαινόλες σε αδιάβροχο. Το BEUC ανέφερε παρόμοια ευρήματα, ενώ η δανέζικη καταναλωτική οργάνωση Forbrugerradet T?nk εντόπισε περιορισμένα PFAS σε διάφορα μπουφάν εξωτερικού χώρου.

Τι προκαλούν αυτές οι χημικές ουσίες

Τα ονόματά τους είναι περίπλοκα, αλλά οι πιθανές επιπτώσεις τους είναι ξεκάθαρες:

• Φθαλικές ενώσεις (όπως DEHP και DBP): Χημικά που κάνουν τα πλαστικά πιο μαλακά και έχουν συνδεθεί με ορμονικές διαταραχές, μειωμένη γονιμότητα και αναπτυξιακά προβλήματα στα παιδιά.
• PFAS («παντοτινά χημικά»): Επίμονα χημικά που συσσωρεύονται στο σώμα και έχουν συσχετιστεί με καταστολή του ανοσοποιητικού, βλάβες σε όργανα και ορισμένες μορφές καρκίνου.
• Φορμαλδεΰδη: Χρησιμοποιείται για να μην τσαλακώνουν τα ρούχα· η έκθεση μπορεί να προκαλέσει ερεθισμούς, αλλεργικές αντιδράσεις και αυξημένο κίνδυνο καρκίνου με μακροχρόνια έκθεση.
• Αιθοξυλιωμένες εννεϋλοφαινόλες (NPEs/APEOs): Ενδοκρινικοί διαταράκτες που σχετίζονται με αναπαραγωγικά και αναπτυξιακά προβλήματα.
• Αρωματικές αμίνες: Υποπροϊόντα ορισμένων βαφών που περιλαμβάνουν γνωστές και ύποπτες καρκινογόνες ουσίες.
•  

  Διμεθυλομεθαναμίδιο (DMF) και πτητικές οργανικές ενώσεις (VOCs): Βιομηχανικοί διαλύτες που σχετίζονται με τοξικότητα στο ήπαρ, αναπαραγωγική βλάβη και ερεθισμό του αναπνευστικού.

«Οι φθαλικές ενώσεις χρησιμοποιούνται για να κάνουν τα πλαστικά και τα συνθετικά υλικά πιο μαλακά, τα PFAS προστίθενται για να κάνουν τα υφάσματα αδιάβροχα, η φορμαλδεΰδη χρησιμοποιείται για να μην τσαλακώνουν τα ρούχα και να προστατεύονται κατά τη μεταφορά, ενώ το κάδμιο μπορεί να προστεθεί σε φθηνά κοσμήματα για να δώσει περισσότερο βάρος. Άλλες ουσίες, όπως ο μόλυβδος, συχνά δεν χρησιμοποιούνται σκόπιμα αλλά εμφανίζονται λόγω κακού ελέγχου παραγωγής και επιμόλυνσης», εξήγησε ο Μος.

Βαρέα μέταλλα

Η πολωνική οργάνωση μέλος του BEUC, Federacja Konsumentow, δοκίμασε ρούχα, εσώρουχα και κοσμήματα της Shein. Πάνω από το 50% των προϊόντων που ελέγχθηκαν περιείχαν μη ασφαλή επίπεδα βαρέων μετάλλων. Ένα από αυτά, ο μόλυβδος, είναι νευροτοξίνη που μπορεί να συσσωρευτεί στο σώμα και έχει συνδεθεί με μειωμένη ανάπτυξη του εγκεφάλου, μαθησιακές δυσκολίες, προβλήματα συμπεριφοράς, βλάβες στα νεφρά και αναπαραγωγική βλάβη, ιδιαίτερα στα παιδιά.

Το κάδμιο ταξινομείται ως καρκινογόνο και έχει συσχετιστεί με βλάβες στα νεφρά, το ήπαρ, τους πνεύμονες, το καρδιαγγειακό και το νευρικό σύστημα, καθώς και με μειωμένη γονιμότητα και αρνητικές επιπτώσεις στην ανάπτυξη του εμβρύου. «Ο μόλυβδος είναι νευροτοξικός και δεν υπάρχει ασφαλές επίπεδο έκθεσης», είπε ο Μος. «Η Ευρώπη έχει περάσει δεκαετίες προσπαθώντας να αφαιρέσει τον μόλυβδο από την καθημερινή ζωή, όμως συνεχίζουμε να τον βρίσκουμε σε καταναλωτικά προϊόντα».

Η ευρύτερη εικόνα ασφάλειας παραμένει ανησυχητική. Οι διασυνοριακοί έλεγχοι αγορών του BEUC διαπίστωσαν ότι το 69% των αξιολογημένων προϊόντων, συμπεριλαμβανομένων ενδυμάτων, αξεσουάρ και παιχνιδιών που εισέρχονται στην ΕΕ από πλατφόρμες όπως η Shein και η Temu, δεν συμμορφώνονταν με τη νομοθεσία και απέτυχαν να πληρούν βασικά ευρωπαϊκά πρότυπα ασφάλειας και υγείας.

ethnos.gr