Το ξενικό αυτό είδος εισήλθε στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ και πλέον καταγράφεται ολοένα και συχνότερα στα ελληνικά νερά. Οι επιπτώσεις της παρουσίας του είναι πολυεπίπεδες.
Προκαλεί σημαντικές ζημιές στα αλιευτικά εργαλεία, επηρεάζει την ισορροπία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων μέσω του ανταγωνισμού με αυτόχθονα είδη, ενώ η τετραοδοτοξίνη που περιέχει καθιστά την κατανάλωσή του επικίνδυνη για τον άνθρωπο.
Μέσα σε αυτή την ανησυχητική εικόνα, οι επιστήμονες στρέφουν το ενδιαφέρον τους σε έναν πιθανό φυσικό σύμμαχο: τη θαλάσσια χελώνα καρέτα καρέτα.
Η θαλάσσια χελώνα αποτελεί ένα από τα ελάχιστα είδη που φαίνεται πως μπορούν να τραφούν με τον λαγοκέφαλο, καθώς εμφανίζει ανοσία στην τετραοδοτοξίνη που περιέχει.
«Γνωρίζουμε ότι οι χελώνες έχουν ανοσία στη τετραοδοτοξίνη και μπορούν να τραφούν με τον λαγοκέφαλο. Έχουν πανίσχυρα σαγόνια και αυτό το ξέρουμε από τη διατροφή τους, η οποία περιλαμβάνει καβούρια, δίθυρα μαλάκια και άλλους οργανισμούς με σκληρό κέλυφος», εξηγεί στο protothema.gr ο Δρ. Νίκος Σημαντήρης από το MEDASSET (Μεσογειακός Σύνδεσμος για τη Σωτηρία των Θαλάσσιων Χελωνών).
Σύμφωνα με τον ίδιο, έχουν εντοπιστεί υπολείμματα λαγοκέφαλου σε στομάχια ξεβρασμένων θαλάσσιων χελωνών, γεγονός που επιβεβαιώνει ότι το είδος περιλαμβάνεται στη διατροφή τους.
Τα επιστημονικά δεδομένα και όσα παραμένουν άγνωστα
Παρά τις ενδείξεις ότι η καρέτα καρέτα μπορεί να λειτουργεί ως φυσικός θηρευτής του λαγοκέφαλου, οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι απαιτείται περαιτέρω έρευνα πριν εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα για τον ρόλο της στον περιορισμό του πληθυσμού του είδους.
Όπως αναφέρει ο Δρ. Σημαντήρης, περιστατικά από την Τουρκία το 2019 και την Αίγυπτο το 2020 καταγράφονται σε επιστημονική εργασία που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Frontiers in Marine Science, εξετάζοντας τη σχέση της θαλάσσιας χελώνας με τον λαγοκέφαλο στη Μεσόγειο. Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν υπάρχει άμεση οπτική καταγραφή που να δείχνει μια θαλάσσια χελώνα να κυνηγά ενεργά έναν ζωντανό λαγοκέφαλο ή εαν τρέφεται αποκλειστικα με νεκρά ψάρια.
Η περίπτωση της Ζακύνθου
Ένα από τα ερωτήματα που εξετάζουν οι επιστήμονες είναι κατά πόσο οι μεγάλοι πληθυσμοί καρέτα καρέτα σε περιοχές όπως η Ζάκυνθος ενδέχεται να επηρεάζουν την εξάπλωση του λαγοκέφαλου. Είναι χαρακτηριστικό ότι τόσο στον κόλπο του Λαγανά, όσο και σε άλλες θαλάσσιες περιοχές της Ζακύνθου οι αναφορές για λαγοκέφαλους είναι απο ελάχιστες ως μηδενικές.
Σύμφωνα με τον Δρ. Νίκο Σημαντήρη, οι αναφορές των αλιέων από το Ιόνιο δεν παρουσιάζουν την ίδια εικόνα με εκείνη που καταγράφεται στην Αττική και την Κρήτη. «Παρότι υπάρχει μια μικρή εξάπλωση, δεν υπάρχει στο Ιόνιο, τουλάχιστον, η εξάπλωση που βλέπουμε στην Αττική και στην Κρήτη. Και δεδομένου ότι εκεί βρίσκονται οι δύο μεγαλύτερες περιοχές ωοτοκίας της θαλάσσιας χελώνας στη Μεσόγειο, μένει να διερευνηθεί κατά πόσο η παρουσία τόσο μεγάλου αριθμού χελωνών μπορεί να λειτουργεί αποτρεπτικά για την εξάπλωση του είδους», αναφέρει.
Όπως αναφέρει, οι σημαντικότερες περιοχές ωοτοκίας της καρέτα καρέτα στην Ελλάδα είναι ο κόλπος του Λαγανά στη Ζάκυνθο και ο Κυπαρισσιακός Κόλπος, ενώ σημαντικοί πληθυσμοί φιλοξενούνται επίσης στην Κρήτη και σε περιοχές του Αιγαίου.
Η μείωση των φυσικών θηρευτών επιδεινώνει το πρόβλημα
Η εξάπλωση του λαγοκέφαλου δεν σχετίζεται μόνο με την κλιματική αλλαγή, αλλά και με τη γενικότερη υποβάθμιση του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Η υπεραλίευση έχει οδηγήσει στη μείωση μεγάλων θαλάσσιων θηρευτών, όπως ο ξιφίας, οι ροφοί και οι ζαργάνες, αποδυναμώνοντας τους φυσικούς μηχανισμούς ελέγχου των πληθυσμών πολλών ειδών.
«Η προσπάθεια προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος από όλους μας, όσον αφορά τις ανθρωπογενείς επιπτώσεις, αποτελεί σημαντική βοήθεια για την αντιμετώπιση του φαινομένου», τονίζει ο Δρ. Νίκος Σημαντήρης.
«Η θαλάσσια χελώνα αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους βιοδείκτες της υγείας του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Χρειάζεται ψυχραιμία, σεβασμός στη θάλασσα και προστασία των οικοσυστημάτων μας», καταλήγει.
