Υπάρχει μια περίεργη συνήθεια στις αγορές. Όσο όλα ανεβαίνουν, όλοι μιλούν για θεμελιώδη μεγέθη και σωστή πολιτική κατεύθυνση. Όταν πέσουν 5% σε μία μέρα -όπως γίνεται τις τελευταίες μέρες με τον πόλεμο- όλοι μιλούν για ψυχολογία.
Αυτό ακριβώς έγινε και με τις ελληνικές τράπεζες.
Ένα report της Moody’s ήταν αρκετό για να αλλάξει το mood. Όχι υποβάθμιση. Όχι κατάρρευση ισολογισμών. Απλώς αλλαγή οπτικής. Και όμως, το ταμπλό αντέδρασε σαν να άνοιξε ξαφνικά μια τρύπα κάτω από τα πόδια του. Οι τραπεζικές μετοχές πιέστηκαν έντονα και μέσα σε λίγες ώρες η «ισχυρή εικόνα» άρχισε να θυμίζει πύργο από άμμο.
Και εδώ είναι το πρώτο μάθημα της εποχής: Οι αγορές δεν πέφτουν επειδή συμβαίνει κάτι κακό. Πέφτουν επειδή φοβούνται ότι μπορεί να συμβεί κάτι όντως κακό!
Το δεύτερο σοκ έρχεται από πολύ πιο μακριά — αλλά τελικά φτάνει παντού. Ο πόλεμος κοστίζει στις ΗΠΑ πάνω από ένα δισεκατομμύριο δολάρια την ημέρα, σύμφωνα με αναλύσεις. Και όταν μιλάμε για τέτοια μεγέθη, δεν μιλάμε για στρατιωτική τακτική. Μιλάμε για οικονομική αντοχή. Για ελλείμματα. Για επιτόκια. Για το ποιος θα πληρώσει τελικά τον λογαριασμό.
«Οι φορολογούμενοι…» ακούγεται από μια φωνή στο βάθος!
Οι αγορές μπορεί να είναι κυνικές. Αλλά δεν είναι χαζές. Ξέρουν ότι κάθε πόλεμος έχει και οικονομική προέκταση. Και κάπου εκεί μπαίνει το πετρέλαιο. Το αιώνιο θερμόμετρο του κόσμου.
Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ έχει ήδη δείξει πόσο γρήγορα μπορεί να κοπεί περίπου το 20% των παγκόσμιων ροών ενέργειας, στέλνοντας τις τιμές προς τα πάνω και προκαλώντας νευρικότητα παντού. Αυτό δεν είναι απλώς ενεργειακή είδηση. Είναι πληθωρισμός σε αναμονή. Είναι ανάπτυξη σε pause. Είναι χρηματιστήρια που αρχίζουν να αναρωτιούνται αν το πάρτι τελείωσε.
Και εδώ γίνεται το πραγματικό παιχνίδι ισχύος. Ποιος μπορεί να ρίξει τις τιμές; Ποιος μπορεί να τις κρατήσει ψηλά; Η αλήθεια είναι άβολη: Πολλές φορές η απάντηση δεν βρίσκεται στη Δύση.
Η ζήτηση της Κίνας, που απορροφά τεράστιες ποσότητες πετρελαίου, μπορεί να αλλάξει τις ισορροπίες πιο αποτελεσματικά από οποιοδήποτε tweet -γκουχ γκουχ… truth social- ή νομοσχέδιο.
Οι αγορές το ξέρουν. Οι πολιτικοί προσποιούνται ότι δεν το ξέρουν. Μα καλά, προσποιούνται οι πολιτικοί;
Την ίδια ώρα, οι επιχειρήσεις αρχίζουν να κάνουν κάτι πολύ πιο ανησυχητικό από το να μειώνουν κέρδη: Αναβάλλουν όνειρα και projects.
Η Aegean, η κατα μια έννοια εθνική μας πολιτική αεροπορία, παγώνει την είσοδο της στην Ινδία. Περιορίζει πτήσεις. Προσαρμόζει σχέδια. Δεν είναι απλώς μια εταιρική απόφαση. Είναι σημάδι εποχής. Όταν η γεωπολιτική μπαίνει στο business plan, η ανάπτυξη γίνεται ξαφνικά υπόθεση υψηλού ρίσκου. Χάνονται αρκετές πτήσης, προς τα δεξιά του χάρτη, για τον όμιλο του κύριου Βασιλάκη όσο διαρκεί ο πόλεμος και αυτό σημαίνει μείωση τζίρου και κερδών…
Και στο τέλος της αλυσίδας βρίσκεται πάντα ο πιο ευαίσθητος κρίκος: Η κατανάλωση.
Εμείς!
Όχι γιατί οι άνθρωποι δεν έχουν ανάγκες. Αλλά γιατί αρχίζουν να φοβούνται το αύριο.
Όταν το λιανεμπόριο μιλά για «μαύρους κύκνους», δεν μιλά για θεωρία. Μιλά για τη στιγμή που ο καταναλωτής θα πει: «Δεν αγοράζω σήμερα. Περιμένω.»
Και αυτή η φράση είναι πιο επικίνδυνη από οποιαδήποτε χρηματιστηριακή πτώση.
Κάποτε ο Γιάνης Βαρουφάκης ως καθηγητής στην Πολιτική Οικονομία 1, όταν ήμουν πρωτοετής φοιτητής (2011) στο Τμήμα Οικονομικών Επιστημών του ΕΚΠΑ μας είχε πει: «Ξέρετε γιατί έχουμε κρίσεις; Γιατί ο κόσμος σε εποχές αβεβαιότητας και δύσκολες σταματάει να καταναλώνει, σταματάει να επενδύει, για να κρατήσει όσους περισσότερους οικονομικούς πόρους μπορεί για το αβέβαιο μέλλον…»
Στο μεταξύ, η Ευρώπη προσπαθεί να δείξει ότι είναι πιο έτοιμη από το 2022 για ένα ενεργειακό σοκ. Ίσως να είναι. Ίσως να μην είναι. Το πρόβλημα είναι ότι οι κρίσεις δεν έρχονται ποτέ όπως τις σχεδιάζεις. Έρχονται όπως θέλουν αυτές.
Και μέσα σε όλα αυτά, εκατομμύρια Έλληνες ανοίγουν το Taxisnet για να κάνουν φορολογικές δηλώσεις. Αδέρφια λογιαστές, καλό κουράγιο -σε φωνή Όλι Ρεν το 2010 και το περίφημο «Έλληνες κουράγιο».
Αν κάποιος ψάχνει ένα συμπέρασμα από αυτή την περίοδο, ίσως πρέπει να κοιτάξει όχι τα headlines αλλά τη συμπεριφορά.
Οι αγορές γίνονται πιο νευρικές. Οι κυβερνήσεις πιο επιθετικές. Οι επιχειρήσεις πιο προσεκτικές. Οι καταναλωτές πιο φοβισμένοι.
Και το χρήμα; Το χρήμα γίνεται πιο έξυπνο. Δεν φεύγει. Δεν εξαφανίζεται. Απλώς μετακινείται πιο γρήγορα από ποτέ.
Κάποτε ένας σπουδαίος γιατρός -νεφρολόγος και φίλος του πατέρα μου- μου είπε, «το χρήμα Νίκο δεν έχει ούτε πατρίδα, ούτε θρησκεία, ούτε ιδεολογία, κινείται πάντα εκεί που το συμφέρει να πάει».
Ευχαριστώ κ. Γιώργο.
Και σε έναν κόσμο όπου όλα αλλάζουν μέσα σε ώρες, το μεγαλύτερο πλεονέκτημα δεν είναι να προβλέψεις το μέλλον. Είναι να καταλάβεις εγκαίρως ότι το παρόν δεν είναι πια σταθερό.
